ระเบียบและกิจวัตรของพระภิกษุ-สามเณร

พระภิกษุ-สามเณรทุกรูปต้องทำความเพียรภาวนาเป็นกิจวัตร และประพฤติตนให้สมกับสมณสารูปซึ่งเป็นที่รู้จักและเรียกกันทั่ว
ไปว่า "พระกรรมฐาน"

๑. ตอนเช้า หลังรุ่งอรุณ ภิกษุ-สามเณรออกบิณฑบาตพร้อมกัน ผู้ใดเจ็บป่วยหรือผู้ที่ถืออดไม่ลงฉัน ให้รายงานต่อสงฆ์อาวุโส เมื่อฉันจังหันเสร็จแล้วช่วยกันทำความสะอาดเก็บของไว้ที่เดิมให้เรียบร้อยแล้วจึงกลับกุฎี หลังจากนั้นแล้วจะทำความเพียรภาวนาหรือดูหนังสือท่องบทสวดมนต์หรือพระปาฏิโมกข์แล้วแต่อัธยาศัย

๒. ตอนบ่าย ช่วยกันปัดกวาดทำความสะอาดบริเวณวัด

๓. ตอนค่ำ พระสงฆ์-สามเณรทุกรูปพร้อมกันทำวัตรค่ำภายในพระอุโบสถ

๔. ผู้ที่มีความศรัทธาจะเข้ามาอุปสมบท จะต้องฝึกหัดปฏิบัติอยู่ที่วัดก่อนเช่น รับประทานอาหารครั้งเดียวอย่างพระภิกษุ-สามเณรได้หรือไม่ ประพฤติตามระเบียบของวัดและเข้ากับสังคมของวัดได้หรือไม่ ต้องนุ่งขาวห่มขาว รักษาศีล ๕, ศีล ๘ แล้วท่องจำบททำวัตรเช้า-เย็น คำขอบรรพชาอุปสมบท, ปฏิสังขาโย, อัชชะมะยา, คำพินทุและวิกัปป์ผ้า เมตตาตนและเมตตาสัตว์ให้ได้เสียก่อนจึงจะอุปสมบทได้

ถ้าเป็นข้าราชการลาบวชต้องมาฝึกหัดอบรมที่วัดอย่างน้อย ๑๕ วัน ถ้าเป็นบุคคลธรรมดาอย่างน้อย ๑ เดือนขึ้นไปหรือแล้วแต่ท่านเจ้าอาวาสจะพิจารณา

สำหรับสามเณรที่จะอุปสมบทเป็นพระภิกษุตั้งแต่ ๓ พรรษาขึ้นไป ต้องท่องจำพระปาฏิโมกข์ให้ได้เสียก่อนจึงจะอุปสมบทได้

ภิกษุ-สามเณร พรามณี ชีปะขาวและฆราวาสที่จะมาพำนักในวัด ต้องรักษาศีล ๕, ศีล ๘, ศีล ๑๐ หรือศีล ๒๒๗ ตามขั้นภูมิของตน จะไป-มา ต้องกราบเรียนขออนุญาตจากท่านเจ้าอาวาสเสียก่อน

๕. ทุกคนต้องช่วยกันแบ่งเบาภาระของวัดเช่น
ก. ใช้ไฟฟ้าอย่างประหยัด ไม่ควรเปิดไฟทิ้งไว้หรือเปิดไฟดูหนังสือจนเผลอหลับไป
ข. ช่วยกันรักษาสิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ ของสงฆ์ อย่าใช้แบบทิ้งขว้าง ใช้แล้วให้ทำความสะอาดเก็บรักษาไว้ที่เดิม
ค. เวลาออกจากกุฏิ ควรปิดประตูหน้าต่างใส่กุญแจให้เรียบร้อยเมื่อไม่อยูหรือจะกลับให้ส่งมอบกุญแจต่อเจ้าหน้าที่
ง. ห้ามเคลื่อนย้ายหลอดไฟ สวิทช์ ที่ติดตั้งไว้ดีแล้ัว เว้นแต่ได้รับอนุญาต
จ. พระภิกษุ-สามเณรทุกๆ รูป ห้ามนำบาตรไปล้างที่กุฏิ เว้นไว้แต่มีกิจจำเป็นหรือได้รับอนุญาตเท่านั้น

ระเบียบของวัดทั้งหมดนี้ ย่อมมีทั้งข้อห้ามและข้ออนุญาต เป็นการปลูกฝังให้ผู้ประพฤติได้มีนิสัยดีติดตัว เป็นประโยชน์ทั้งตนเองและผู้อื่น สรุปแล้วก็มีเพียง ๒ อย่างคือ กิจวัตรและข้อวัตร ซึ่งสำคัญและจำเป็นที่ทุกคนในวัดควรกระทำ

กิจวัตรของพระภิกษุ-สามเณ

เวลา ๐๔.๐๐ น. พระภิกษุ-สามเณร รวมกันภายในพระอุบสถ นั่งสมาธิภาวนา
เวลา ๐๕.๐๐ น. ทำวัตรเช้า (หน้าฝนเวลา ๐๔.๓๐ น.)
เวลา ๐๖.๓๐ น. พระภิกษุ-สามเณรออกบิณฑบาต
เวลา ๐๘.๐๐ น. ฉันจังหัน
เวลา ๑๕.๓๐ น. ทำความสะอาดบริเวณวัด
เวลา ๑๘.๐๐ น. พระภิกษุ-สามเณร รวมกันภายในพระอุบสถ นั่งสมาธิภาวนา ฟังคำอบรมกรรมฐาน
เวลา ๒๐.๐๐ น. ทำวัตรเย็น

วันนักขัตฤกษ์
มีการเวียนเทียนรอบพระอุโบสถก่อนทำวัตรเย็น

กิจวัตร ๑๐ อย่าง

ลงอุโบสถ
บิณฑบาตเลี้ยงชีพ
สวดมนต์ไหว้พระ
กวาดวิหารลานเจดีย์
รักษาผ้าครอง
อยู่ปริวาสกรรม
ปลงผม โกนหนวด ตัดเล็บ
ศึกษาสิกขาบทและปฏิบัติครูบาอาจารย์
เทศนาบัติ
๑๐
พิจารณาปัจจเวกขณะทั้ง ๕ เป็นต้น

กิจวัตร ๑๐ อย่างเหล่านี้เป็นกิจใหญ่ควรที่พระภิกษุจะต้องศึกษาให้ทราบความโดยชัดเจน และจำไว้เพื่อปฏิบัติ เป็นการสมควรแก่สมณสารูปแห่งตน